tsk.jpg

‘Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde son 10 yılda intihar edenlerin sayısının aynı dönem içinde şehit olanların sayısından fazla olduğu tespit edildi. Bunun üzerine Milli Savunma Bakanı İsmet Yılmaz, son 10 yılda şehit olan TSK personeli sayısının 601; intihar eden personel sayısının 965 olduğunu açıkladı’(1). Basına yansıyan bu açıklamadan hareketle; TSK’da artan intihar olaylarının altında yatan sebepleri tespit etmek ve olası intiharlara yönelik önlem açısından  sosyal hizmet müdahalesine dikkat çekmek ve ‘kuramsal açıdan TSK’da Sosyal Hizmet mesleğinin gerekliliğini ortaya koymak amaçlı ele alınmıştır. Sosyal hizmet, sosyal işlevselliği artırmak, kapasiteyi yenilemek, güçlendirmek ve özlenen amaçlara uygun toplumsal koşulları oluşturmak üzere bireylere, gruplara, ailelere ve  topluluklara yardımı kapsayan mesleki çalışmalar bütünüdür (Zastrow, 2013, s.8).

 Sosyal Hizmetin bir alt başlığı niteliği taşıyan genelci sosyal hizmet uygulamaları ise bireyleri, aileleri, grupları, örgütleri ve toplulukları içeren problemlere müdahale etmek ve değerlendirmek için problem çözme sürecini kullanarak eğitilir. Genelci sosyal hizmet uygulamaları mesleki önem nedeni ile üç bölüme ayrılmıştır.

Mikro, Mezzo,  Makro Uygulamalar

a) Mikro Uygulamalar: Bireyler ile birebir çalışmadır.

b) Mezzo Uygulamalar: Aileler ve diğer küçük gruplarla yapılan çalışmadır.

c) Makro Uygulamalar: Örgütler ve topluluklarla çalışma veya yasalardaki ve sosyal politikadaki değişiklikleri araştırmadır (Zastrow, 2013, s.9).

Yukarıda da ifade edildiği üzerine sosyal hizmet uygulaması bireysel gerektiğinde ise toplumla birlikte uygulanan aynı zamanda birden çok disiplini içerisinde barındıran multi-disipliner bir alandır. Her mesleğin bir takım amaçları vardır ve elzemdir. Sosyal Hizmet uygulamalarının da birey ve toplum üzerinde belirli hedefleri mevcuttur.

Sosyal Hizmet Uygulamalarının amaçları şunlardır:

1)Problem çözme sürecini etkinleştirmek, baş etmek ve insanların gelişimsel kapasitelerini artırmaktır.

2)İnsanları kendilerine kaynak hizmet ve fırsat sağlayan sistemlerle ilişkilendirmektir.

3)İnsanlara kaynak ve hizmet sağlayan sistemlerin insancıl çalışmaları ve etkinliği özendirmek.

4)Sosyal Politika geliştirmek ve iyileştirmek.5)İnsan ve toplum refahını özendirmektir. (Zastrow, 2013, s.19).

Sosyal Hizmet bireyi yalnızca insan olduğu için ele alır ve bireye yardım eder. Ötekileştirmeden birleştirici bir tavır ile bireyin var olan potansiyelini ortaya çıkarmasında yardımcı olur. Bireyin bir takım yeteneklerini harekete geçir ve toplumsal uyumuna katkı sağlar. Birey kendi bir takım güçlerin farkında olarak sorun ile baş etmek ve sosyal fonksiyonlarına kavuşma imkânına sahip olur. Her meslek felsefi temelleri, uygulaması ve topluma hizmeti ile özgündür. Sosyal Hizmetin Psikoloji ve Sosyoloji beslendiği ana kaynaklardan birkaçı durumundadır. Fakat psikososyal destek hizmeti iki farklı disiplinin ihtiyaç oranında harmanlamasından doğan özgün bir sosyal hizmet müdahale yöntemidir.

Sosyal hizmet insanın olduğu her yerde istihdam alanına sahiptir. Yardım ile sınırlı kalmayan temel ilkeleri ve prensipleri ile profesyonel müdahale biçimi olan sosyal hizmet uygulamaları toplumsal süreçlerde doğrudan ya da dolaylı bir biçimde müdahil olmaktadır.

Dezavantajlı kesimin savunucusu ve destekçisi konumunda olan sosyal hizmet aynı zamanda sosyal refahın temel ilkelerinden olan toplumsal adalet savunucusudur.

Bir takım değişim ve dönüşümlerle birey ve toplum üzerinde kanayan yaralara yönelik sübvanse, destek teşhis ve tedavi olanakları oluşturur.

Sosyal hizmet mesleğinin ana ilkeleri, amaçları ve hedef kitlesini kısaca ifade edilmeye çalışıldı. Bundan hareketle toplumun önemli ve hassas değerlerinden biri olan Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde er ve erbaşlar bir takım psiko-sosyo-ekonomik açıdan dezavantajlılık ile karşı karşıyadır. Kurum bazında özellikle er erbaş ve astsubayların artan intiharları ve girişimleri sosyal hizmet mesleğinin dikkatini çekmekte yine sosyal hizmet mesleğinin gerekliliğini ortaya koymaktadır.

İntihar Olgusu

İntihar (özkıyım, suisid), ruhsal, bedensel veya sosyal bir acıdan kurtulmak amacıyla insanın kendisini öldürmesi eylemidir. İntiharda benlik gücünün çökmesi, yaşama içgüdüsünün kaybolması söz konusudur; yitirilmiş sevgi objesiyle buluşmak ve belirli kişileri cezalandırmak gibi bilinçli ve bilinçdışı güdülerle başvurulan bir eylemde olabilir. İntihar sadece insanlara mahsus bir eylemdir; ilkellerde ve hayvanlarda görülmez Ölümle sonuçlanmış intihar (suisid) ve intihar girişimlerinin (parasuisid) ortak adı, intihar davranışıdır ve oranları 1/10’dur. Türkiye’de intihar oranı yüzbinde 10 civarındadır. Bu oran, Filipinler’de 1’e yakın düşük rakamlarda seyretmesine karşılık; ABD, Japonya ve özellikle kuzey Avrupa Ülkelerinde (İsveç, Finlandiya, Danimarka, Almanya, Avusturya, Çekoslovakya) 20-30 gibi yüksek oranlara çıkmakta; birinci sırada ise, yüz binde 40 ile Macaristan yer almaktadır. Dünya Sağlık Örgütünün Avrupa ülkelerini kapsayan bir çalışmasında intihar girişimlerinin oranı erkeklerde yüz binde 167 kadınlarda ise 222 olarak belirlenmiştir. İntihar üzerinden Kadın-erkek karşılaştırması yapıldığında, kadınların erkeklere göre 2-5 kat fazla oranda intihar girişiminde bulundukları, ancak ölümle sonuçlanmış intiharların erkeklerde 3-5 kat fazla olduğu görülmektedir. Kadınlar genellikle pasif yöntemleri tercih ederlerken erkeklerin metotları daha agresif ve kesin sonuç verici gibi görünmektedir.

İntiharların hangi aylarda yoğunlaştığı üzerindeki araştırmalara” göre, nisan ayında en fazla, şubatta en az olduğu, nisan-eylül ayları arasında arttığı Ürdün’de ramazan aylarında belirgin biçimde azaldığı gibi bulgular elde edilmiştir. İntiharla birlikte bekâr, boşanmış veya eşi ölen yalnız yaşayan kişiler; alkol bağımlısı, işsiz, okul ve iş başarısızlığı gösteren kişilerle, sevdiklerini kaybedenler de risk altındadır (Çetingüç ve Büyükçakır, 2012, s.247).

Türk Silahlı Kuvvetleri Mensubu Bireylerin Başlıca İntihar Nedenleri

Savaş ortamı askerlerin cinnet getirmesine, intihar etmesine yol açıyor. Çatışma sürerken savaş koşullarında veya psikolojik travma ile sivil hayata döndükten sonra intihar olayları artıyor (Kaptanoğlu, 2010, s.2).

“Koşullar, intihar davranışı için son derece önemli. Askerlik koşullarının katı ve hiyerarşik yapılanmanın fazla olması, kurum içi mobbing uygulanımı bu grubun intihar davranışları riskini son derece artırıyor.”(Kaptanoğlu, 2010, s.2)

Diğer Sebepler İse Şunlardır:

Uyuşturucu bağımlılığı, ailevi sorunlar (sevgisizlik, bölünmüş aile yapısı, gönül ilişkisi vb.), aşırı borçlanma, yüz kızartıcı olaylar (ahlak dışı davranışlar), uyumsuzluk ve kötü muamele gibi faktörlerin yer alabiliyor. Kişiyi intihara sürükleyebilen davranış biçimleri içinde ”kötü muamele”(2). Askerlerin eskisi gibi TSK’ya aidiyet duygusu beslememeleri.(3)

TSK da intihar sebepleri sıralanabilir. Bu başlıklar çerçevesinde sosyal hizmet mesleğinin perspektifinden çözüm ve öneriler sunulacaktır.

TSK‘da İntihar Önlemeye Yönelik Çözüm Önerileri

TSK’da başlıca intihar nedenlerini yukarıda ifade edildi. Sorunlar tek tek ele alınıp müdahale yöntemleri ve stratejileri belirlemek mümkündür. Fakat konunun dağılmaması açısından holistik bir yaklaşımla yaşanan sorunlara yönelik sosyal hizmet disiplini içerisinde yer alan güçlendirme yaklaşımı ve güçlendirme yöntemi ile çözüm ve öneriler sunulacaktır.

Kısaca Sosyal Hizmetlerde Güçlendirme Yaklaşımı

Güçler perspektifi problem ve patolojiden ziyade insanların güçleri ve kaynaklarının sosyal hizmette yardım sürecinin odağı olması gerektiğini savunmaktadır.(Şahin, 2011, s.1).Güçler yaklaşımı müracaatçıyı suçlayan ve teşhisçi modele alternatif olarak ortay çıkmıştır. Bireylerin henüz ortaya koymuş olmasalar da kaynak, yeterlilik ve kapasiteleri olduğu ve bu bireysel ve sosyal kaynakların geliştirilebileceği ve bu gelişmenin süreceği düşüncesi taşır.(Şahin,2011, s.2).İnsanların ortaya koyduğu olumlu nitelikli kapasitenin takdir edilmesi gerektiğine inanır. Güçler yaklaşımında bilinçli tercih yalnızca kazanılan başarılar üzerinedir. Bireylerin hali hazırda gerçekleştirdikleri kapasiteler üzerine vurgu yaparak insanların sürekli gelişmesini, bireysel ve toplumsal güçlerin bilincine varmasını amaçlar. İnsanların eksiklikleri olduğu bir gerçektir. Fakat bireylerin ileride ki başarılarını desteklemenin en iyi yolu hali hazırda başardıklarına odaklanmaktır.(Şahin,2011, s.3).

Son olarak modelin amacı müracaatçıların içinde bulunduğu durumu daha iyiye götürecek bir dizi yeterlilik ve kaynaklara zaten sahip olduklarını varsayarak onların beceri ve kapasitelerini geliştirmektir.(Şahin, 2011, s.3)

Bu bağlamda Sosyal Hizmet mesleğinin temel ilkelerinden olan ‘İnsan odaklı ve bireyin var olan potansiyelini ortaya çıkarma ve destekleme olgusu ‘TSK da yaşanan intihar girişimlerini önlemeye yönelik hamlenin çıkış noktası olacaktır.

Buna ilave olarak: Sosyal Hizmet Bölümü Lisans eğitimini tamamlamış uzman kişilerin mesleki ilke ve değer çerçevesinde bir takım aşamaları takip etmeleri mümkündür ve şöyledir:

Her aile sisteminin kendine özgü durumları ve yaşadıkları stres ve kaygıları farklılık arz eder. Bu sebepten askerin ve ailesinin sosyal çevreleri içinde ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Her sistemin kendi yapısı içinde programlar geliştirilmeli, toplumun potansiyel kaynakları bu yönde temin edilmedir(4)

Askere çağrılma sürecinde; duygusal eğitim, roller araştırma, bireyde çözümlenmemiş çatışmaları araştırma, operasyon sürecinde ve sonrasında tedavi destek grubu oluşturulmalı, terhis öncesi terapi, güçlü iletişim kanalları oluşturma, yeteneklerin keşfedilmesi, taktir ve ödüllendirme, sıkı disipline karşı katılımcı esnek sosyal etkinlik, farklı disiplinleri devreye sokma gibi süreçler takip edilebilir.

Yukarıda da ifade edildiği üzere TSK intihar girişimlerine yönelik sosyal hizmet müdahalesi kurum içerisinde etkin ve verimli bir şekilde devreye sokulması ile önlenebilir. Bu durum TSK açısından da bir sorun olmaktan çıkabilir Ayrıca sosyal hizmet adı altında yapılan müdahaleler mesleki ilke ve değerlere bağlı profesyonel Sosyal Hizmet uzmanları tarafından gerçekleştirilmesi hizmette dikkat edilecek en önemli unsurdur. 

Cem Ali Yaman / Sosyal Hizmet Uzmanı / Çankırı Devlet Hastanesi

Kaynakça

 1. http://www.internethaber.com/intihar-sayisi-sehit-sayisini-gecince…-519696h.htm

2. http://www.haberturk.com/saglik/haber/825912-askerler-neden-intihar-ediyor

3. http://www.turkiyegazetesi.com.tr/balcicek-ilter/577098.aspx

4. www.psikososyaldestek.com

5. Zastrow, C. (2013). Sosyal Hizmete Giriş, İstanbul: Nika Yayınevi

6. Çetingüç, M. ve Büyükçakır, C .(2012). Askeri Ortamlarda İntihar Sorunu, Kriz Dergisi, s. 247

7. Kaptanoğlu, C. (2010). İntihar olgusu Üzerine, Psikolojik Rahatsızlıklar Dergisi, s. 2

8. Özkan,Y. (Ed). (2011). Aileleri Güçlendirmek: Güçler Perspektifi Temelinden Bir Bakış, Maya Yayınları, s. 1-3